Θεόδωρος Καμπόζης
«Ως ένα σημείο ο άνθρωπος πάει σωστά...»
Eίναι η πρώτη κουβέντα του κύριου Θεόδωρου Καμπόζη. Του γηραιότερου άντρα του χωριού μας. Μια κουβέντα που μένει μισή αφού αμέσως μετά οι ανάσες του γίνονται πιο γρήγορες, πιο κοφτές και την εμποδίζουν να ολοκληρωθεί.
Μια γουλιά νερό και οι λέξεις του ξαναξεκινούν παίρνοντας λίγη από την φυσική ροή του.
«Μέχρι ορισμένο σημείο είναι καλά-επαναλαμβάνει-κι αν η ζωή πάει μέχρι τέρμα έτσι, είναι καλά... αλλά-ένα αλλά τόσο περιεκτικό- αν πάει κάτι στραβά όπως αυτά που ζω τώρα εγώ, τότε ο άνθρωπος ούτε για το παρόν είναι, ούτε για το μέλλον!»Εννοεί φυσικά την ατυχία του - το σπασμένο του πόδι- που τον καθήλωσε στο κρεβάτι.
Σταματάει για τις ανάσες του, και βρίσκουν χώρο για να τρυπώσουν οι ερωτήσεις μου που έχουν κάνει ουρά στη σκέψη μου από την πρώτη στιγμή που τον είδα.
Μία, δύο, τρείς, βιάζομαι, θέλω να μάθω. Να μάθω όλο το παρελθόν. Να τρέξω τον χρόνο μέσα από τις λέξεις του για να μάθω πως φτάσαμε σ' αυτό το παρών...
Η παρουσία του είναι επιβλητική κι ας είναι καθηλωμένος σε ένα κρεβάτι. Κι η φωνή του, όσο δύσκολα κι αν βγαίνει έχει μια γοητεία που ηχεί σαν να έχει μέσα της λίγο από όλους τους ήχους του χωριού μας τότε που ήταν γεμάτο...
Μοιάζει σαν να έχει ανακατευτεί μέσα της το μέταλλο της καμπάνας, το μουρμουρητό του ποταμού και η υπόκωφη βοή της γης στις στοές των μεταλλείων του χωριού μας.
«Το παρελθόν ρωτάω που ήταν τόσο γεμάτο, τόσο ωραίο;»
Ωραίο για ποιόν; Αναρωτιέμαι τώρα που ακούω την μαγνητοφωνημένη μου φωνή. Ωραίο για μένα που βλέπω την ζωή του από απόσταση και μου μοιάζει με παραμύθι! Για εκείνον όμως ίσως να μην είναι τόσο ωραίο τελικά, ίσως να είναι οδυνηρό...άλλωστε μην ξεχνάμε πως σχεδόν όλα τα παραμύθια έχουν κακούς λύκους και δράκους μέσα τους!
Καταλαβαίνει... χαμογελάει θολά, βιαστικά. Το χαμόγελο του μισό κι αυτό όπως και οι ανάσες του. Με καταλαβαίνει όμως, εισπράττει την βιάση μου, την λαχτάρα μου να μάθω και ξεκινάει να ξετυλίγει το κουβάρι της ζωής του. Που θα μας βγάλει όλο αυτό; Δεν ξέρω, αδημονώ όμως να μάθω...
«Ξέρεις τί ζωή πέρασα εγώ;''
«Όχι, όμως θέλω να μάθω!»
«Γεννήθηκα το είκοσι επτά».-Είναι η φράση που οριοθετεί την έναρξη του ταξιδιού του/μας.
«Ο πατέρας μου πέθανε το τριάντα έξι κι από εκεί και πέρα άρχισαν τα βάσανά μου. Με το που τέλειωσα το σχολείο,-εδώ θυμάται ακόμη και το όνομα του δασκάλου του, του κυρίου Παχίδη από τα Μαράσια- την θέση της σάκας μου πήρε ένας τορβάς και των συμμαθητών μου τα αγρίμια επάνω στα μπαΐρια.
Αυτή η διαδρομή, η πορεία μου με τα ζώα με μεγάλωσε, με έφτασε ως τα είκοσι».
«Και έτσι φτάνουμε στον εμφύλιο;» Ρωτάω, βιάζομαι να μπω στο ζουμί, στο παραμύθι με τους δράκους. Όμως εκείνος με προσγειώνει...-με την γαλήνια υπομονή ενός ανθρώπου που πέρασε πολλά- για να μου δείξει πως δράκοι υπάρχουν παντού! Αλλάζουν μόνο πρόσωπα, ρόλους μα είναι παντού!
«Όλα αυτά τα χρόνια που φύλαγα τα ζώα του θείου μου η μόνη μου απολαβή, ανταμοιβή, το κέρδος μου ήταν να κοιμάμαι έξω στη φύση με τα ζώα, να τρώω ένα κομμάτι ψωμί».-Εδώ συμπληρώνει ο γιος του ο Τάσος πως κι όταν κατέβαινε στο χωριό ο πατέρας του με τα ζώα κοιμόταν πάλι, διότι αυτή ήταν η αξία του ανθρώπου για ορισμένους τότε, ίση με ένα πρόβατο! Στο τέλος αυτής της διαδρομής μάλιστα ο θείος του τον πλήρωσε διαλέγοντας από το κοπάδι του τρία σκάρτα, στέρφα πρόβατα!-
«Και τότε αποφάσισα παρότι τον σεβόμουν, να φύγω από όλο αυτό...»
«Είχατε διασυνδέσεις με κάτι άλλο; -την ερώτηση μου καθοδηγούν τα όσα έχω ακούσει για αυτόν και εξιτάρουν την φαντασία μου- Είχατε φίλους αριστερούς που σας καθοδηγούσαν και σας μύησαν στην αριστερά;»
«Η Εγγλέζικη πολιτική ξέρεις τι λέει; Διαίρει και βασίλευε...αυτό λέει.Μου απαντάει με νόημα εκείνος.
«Αυτό το καταλάβατε τώρα; Τώρα που είστε σε απόσταση από όλα αυτά ή το γνωρίζατε από τότε;»
«Τα περισσότερα πράγματα, γράμματα, την μεγαλύτερη γνώση την πήρα μέσα στη φυλακή...»μου απαντάει ο κύριος Θεόδωρος με σιγουριά. Δίχως να μου ξεκαθαρίσει όμως αν το ''διαίρει και βασίλευέ των Εγγλέζων'' το πίστευε από τότε...
«Πιάστηκα! Δικάστηκα ισόβια και λίγο ακόμη θα με σκότωναν!»
«Πότε έγιναν όλα αυτά που δικαστήκατε;»
«Το σαράντα επτά, στην Ξάνθη».-σε αυτό το σημείο μας ενημερώνει πως εκείνη την εποχή στην Κομοτηνή βρισκόταν το εφετείο ενώ στην Ξάνθη το στρατοδικείο-.
Μοιράζεται μαζί μας επίσης πως ο στρατιώτης που τον συνέλαβε ήταν από τις Καστανιές και μετέπειτα έγινε φίλος του...Οι δύο τους μάλιστα υπήρξαν καλοί φίλοι, μέχρι και το τέλος του στρατιώτη.
Αναρωτιέμαι όμως... και ρωτάω. «Πως φτάσατε ως το στρατοδικείο, γιατί φτάσατε να δικαστείτε; Σας εξέφραζε όλο αυτό;»
Οι ανάσες του τον δυσκολεύουν λίγο περισσότερο, -ίσως ευθύνεται και η συναισθηματική φόρτιση- οι λέξεις του βγαίνουν σκόρπιες, σαν γράμματα που προσπαθούν να φτιάξουν συλλαβές- λέξεις- πρόταση...δεν καταλαβαίνω...
Ήταν στην Ε.Π.Ο.Ν από μικρός μου ξεκαθαρίζει ο γιός του.
«Πως μπήκε, πως έφτασε εκεί;» Επιμένω.
«Οι Άγγλοι και η Αγγλία μου λέει πάλι εκείνος, «μας ανάγκαζαν με πολύ ξύλο και παίρναμε τα βουνά».Κατόπιν μου μιλάει για τον Σκόμπι - Σερ Ρόναλντ Μακένζι Σκόμπι Βρετανός στρατηγός του Β παγκοσμίου πολέμου του οποίου η δράση συνδέθηκε στενά με τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μετά το τέλος της γερμανικής κατοχής- Μου αναφέρει και τον Γεώργιο Παπαντρέου τον πρώτο, και λέει επί λέξη: «Αυτοί οι δύο ρήμαξαν τον τόπο. Την πατρίδα!»
«Ήμουν ένας απλός αγγελιοφόρος στην οργάνωση κι όμως καταδικάστηκα σε ισόβια»,λέει. -Κι εδώ νομίζω πως στη χρεία της φωνή του διακρίνω ένα μικρό παράπονο-. «Κι ο Μέρτελ που έφαγε το χρυσό των Εβραίων δικάστηκε 20 χρόνια και έμεινε στη φυλακή μόνο 20 μέρες... -Αυτό νομίζω πως δείχνει ξεκάθαρα την εικόνα εκείνης της εποχής-
«Από το 47 ως το 52 βρέθηκα για καταναγκαστικά στη Γυάρο, το 52 άλλαξε το καθεστώς και με μετέφεραν στις φυλακές της Πάτρας κι από κει το 56 πίσω στον όρμο 4 της Γυάρου...»
Διακόπτουμε. Διψάει αλλά δεν δέχεται την βοήθειά μου...Ξεβιδώνει μόνος του το πλαστικό μπουκαλάκι και πίνει λίγο νερό.
Πολύ περήφανος άνθρωπος σκέφτομαι, ασυμβίβαστος και εκείνη τη στιγμή κατανοώ απόλυτα την διαδρομή του!
Δεν χρειάζεται πλέον να μου πει, τί, πώς και γιατί. Με μια του κίνηση, μου τα είπε όλα...!
Η συζήτηση μας συνεχίστηκε άκρως ενδιαφέρουσα και σε δεύτερη μου επίσκεψη επίσης που ειπώθηκαν πολλά περισσότερα. Μιλήσαμε εφ' όλης της ύλης...
Ο κύριος Θεόδωρος Καμπόζης γύρισε πίσω στην γενέτειρά του, το χωριό μας το 1962 μετά από 15 ολόκληρα χρόνια!
Το 1964 παντρεύτηκε την κυρία Μαρία, μια αξιόλογη κυρία που είναι δίπλα του μέχρι σήμερα και που μαζί της γέννησε δύο υπέροχα αγόρια τον Τάσο και τον Παράσχο. Εργάστηκε επίσης στα λιγνιτωρυχεία του χωριού μέχρι και το κλείσιμο των στοών.
Εισπράττω στις λέξεις του ακόμη πόσο περήφανος είναι για την καταγωγή και το χωριό του/μας. «Θα μπορούσα να πάω οπουδήποτε κι όμως γύρισα εδώ. Μόνο όταν άρχισαν να μεγαλώνουν τα αγόρια μου τους παρακινούσα να μάθουν γράμματα και να φύγουν. -πιθανόν έτσι παιδεμένος και διορατικός που ήταν, να έβλεπε το μέλλον του τόπου μας και το πόσο ξεχασμένοι κι εγκαταλελειμμένοι είμαστε από την πολιτεία και τους εκάστοτε κυβερνώντες... εδώ επάνω στην ''αρχή'' του χάρτη της πατρίδας μας-.
Δεν θα μοιραστώ όμως περισσότερα μαζί σας τώρα...θέλω όταν θα μπορώ να το κάνω να έχω το χρόνο και την τιμή να ξεδιπλώσω όλο το μεγαλείο αυτού του ανθρώπου.
Θα μοιραστώ μόνο πως αισθάνομαι τουλάχιστον τυχερή που τον γνώρισα και πολύ υπερήφανη επίσης που ένας τόσο όμορφος, περήφανος, καλλιεργημένος και σπάνιος άνθρωπος κατάγεται από το χωριό μου/μας. Τον ακριτικό Δίλοφο Έβρου!
Ευχαριστώ τον πρόεδρο του συλλόγου Αναγέννηση Διλόφου Το Τριεθνές κύριο Παναγιώτη Κυριαλάνη και την κύρια Βάσω Σαρρή που με πρωτοβουλία τους να αναδείξουμε τους υπερήλικες συγχωριανούς μας, μου έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά τον καθηλωτικό κύριο Θεόδωρο Καμπόζη. Τον οποίο ευχαριστώ από καρδιάς για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε.
Να προσθέσω εδώ επίσης πως η συνάντηση της πένας μου με τον κύριο Θεόδωρο Καμπόζη δεν ολοκληρώθηκε σε αυτό το κείμενο έχουν να πουν και μοιραστούν μαζί σας πολλά ακόμη!
Σοφία Ντούπη